NEN-normen

Volgens de Hoge Raad zijn NEN-normen geen algemeen verbindende voorschriften, ook niet als de wet er naar verwijst. Wel lijken zij te behoren tot het recht in de zin van artikel 79 van de Wet op de rechterlijke organisatie. Dit heeft de Hoge Raad bepaald in zijn arrest van 22 juni 2012 in de zaak Knooble BV / Staat (ECLI:NL:HR:2012:BW0393).  

Wanneer is er sprake van een algemeen verbindend voorschrift (AVV)?

  1. Het richt zich op derden, dus niet uitsluitend een intern werkend ambtenaren- of ordereglement;
  2. Het geldt algemeen.  In tegenstelling tot een beschikking, schept of vestigt het rechten of verplichtingen voor een open groep personen;
  3. Het is afkomstig van een orgaan dat beschikt over een wettelijke bevoegdheid tot regelstelling.

 De rechtsgevolgen van een kwalificatie van een besluit als algemeen verbindend voorschriften zijn ten eerste dat de Hoge Raad krachtens artikel 79 RO de Hoge Raad machtigt en verplicht om de juiste uitleg en toepassing van avv’s te bewaken. Ten tweede gelden er specifieke bekendmakingsregels. Ten derde rust op een avv geen auteursrecht. Ten vierde kan tegen een avv geen beroep bij de bestuursrechter worden ingesteld. NEN-normen missen de derde eigenschap van een avv: zij gaan niet uit van een openbaar gezag dat krachtens de formele wet tot regelstelling bevoegd is, aldus de Hoge Raad. En daarmee is de kous van een avv voor een NEN-norm af.

NEN-normen zijn wel algemeen geldende normen

Ze behoren daarmee tot het ‘recht’ waaraan de Hoge Raad ex art. 79 RO mag toetsen. (De Hoge Raad kan lagere uitspraken vernietigen wegens schending van het recht.) Net als gewoonterecht, beleidsregels, rechtsbeginselen en jurisprudentierecht. Het niet voldoen aan NEN-normen – zeker als daarnaar in materiële wetgeving wordt verwezen – levert dan schending van het recht op.

NEN-normen kunnen ook op een niet-bindende wijze voorgeschreven. Een besluit verwijst dan naar een NEN-norm, maar het voorgeschreven kwaliteitsdoel mag ook op andere wijze worden bereikt. De NEN-norm fungeert dan als bewijsvermoeden dat het kwaliteitsdoel wordt bereikt. Het is zaak om in elk concreet geval na te gaan of een NEN-norm op bindende wijze of niet-bindende wijze wordt voorgeschreven. Als een NEN-norm op bindende wijze wordt voorgeschreven, moet een organisatie er altijd voor zorgen dat naleving van deze norm kan worden aangetoond. In het geval een NEN-norm op niet-bindende wijze wordt voorgeschreven, is het nog steeds te adviseren om een NEN-norm wel toe te passen omdat daarmee het bewijs op voorhand kan worden geleverd dat een bepaald kwaliteitsdoel is of wordt gerealiseerd.